De Gallán Croise (Straid Cross Pillar; kruissteen) is een grote steen die zo’n 100 meter voor de kerk van Glencolmcille staat. De steen bij deze Church of Ireland markeert het tweede station in de jaarlijkse pelgrimage – de Turas – die plaatsvind op de feestdag van St. Columba.
De kruissteen is bijna 2 meter hoog en aan beide zijden versierd met gebeeldhouwde motieven, het zou gaan om een gekerstende megaliet (zie ook Gekerstende stenen). Het is tegenwoordig een christelijk monument, waarschijnlijk gemaakt rond 700-800 na Chr.
Glencolmcille of Glencolumbkille (Iers: Gleann Cholm Cille) is een plaats in het Ierse graafschap Donegal. Er zijn diverse megalithische bouwwerken in de omgeving te vinden. De vroegst geregistreerde namen voor het district waren Glend (wat simpelweg ‘Glen’ of ‘Vallei’ betekent) en Senglenn (wat ‘Oude Glen’ of ‘Oude Vallei’ betekent). De huidige naam betekent ‘Vallei van Colm Cille’.
St. Columba is een van de drie beschermheiligen van Ierland (samen met Sint Patrick en Sint Brigid). Columba of Colmcille leefde van 7 december 521 tot 9 juni 597 en was een Ierse abt en missionaris-evangelist die de eer krijgt het christendom te verspreiden in wat nu Schotland is. Columba was van koninklijken bloede en behoorde tot de Cenél Conaill, het geslacht van Connell van Donegal en Tyrone. In zijn jeugd was het christendom nog het geloof van een kleine groep edelen
Zo’n 400 meter ten noorden van de kerk ligt Cloch an Aonaigh (de steen van de bijeenkomst, station 9). Deze megalithische tombe werd gebruikt als veestal en heeft een versierde, geperforeerde staande steen van 2 meter hoog. Door de perforatie kunnen de zuivere en vrome gelovigen een glimp van de hemel opvangen. Geliefden die een vinger door het gat steken, verloven zich als hun vingers elkaar raken. Volgens oud Iers gebruik resulteerde dit in een huwelijk voor een jaar en een dag.
Er is ook een 10 meter hoge steen in de westmuur van de begraafplaats geplaatst die waarschijnlijk deel uitmaakte van een megalithische graftombe. De oostzijde van de begraafplaats is katholiek met een ingewikkeld gebeeldhouwde pilaar die nu gebroken is.
Elke 9 juni doorlopen pelgrims de 15 “staties” of “boetestations” bij Glencolumbkille. De boeteposten zijn zeer gevarieerd: sommige hebben prachtig gebeeldhouwde platen met kruisinscripties, terwijl andere eenvoudige steenhopen zijn en er zelfs een heilige bron is. Dit vormt een fascinerende mix van oud geloof en prehistorische heilige plaatsen met het christendom:
- Station 1: Tuama Cúirte na Sráide (Straid Court Tombe)
- Statie 2: Gallán Croise (“de kruiskolom”)
- Station 3: Áit na nGlún (“de plaats van de knieën”), de Garvecross Cairn
- Statie 4: Mullagh na Croise (“de Heuvel van het Kruis”)
- Station 5: Cill of Teampall Cholm Cille (“de kerk van Columcille”)
- Statie 6: Cathaoir Cholm Cille (“de troon van Columcille”)
- Station 7: Tobar Cholm Cille (“de bron van Columcille”)
- Station 8: Garraí an Turais (“de tuin van Turas”) of Garraí Cholm Cille (“de tuin van Columcille”)
- Statie 9: Cloch an Aonaigh (“de Steen van de Samenkomst”)
- Station 10: An Fhothair (“de afgrond”)
- Station 11: An Droim Rua (“de rode achterkant”)
- Station 12: Baile na nDeamhan (“het huis van de demonen”)
- Station 13: An Gaineamh (“het zand”)
- Station 14: An Caiseal (Cashel, Ringfort)
- Station 15: An tStraid (Straid, “de weg”)
Oorspronkelijk begon de dertien kilometer lange tocht om middernacht en de deelnemers liepen op blote voeten. De tocht begint bij een megalithische tombe die is gebouwd rond 3000 v.Chr. De pelgrim loopt driemaal in de richting van de zon (deiseal, met de klok mee) rond de steenhoop, bidt, legt zijn/haar rug tegen de steen en verloochent vervolgens de wereld, het vlees en de duivel. De kruisplaten (ook wel kruispilaren genoemd) zijn mogelijk bedekt met heidense symbolen. Een klein volkskunstbeeldje van Colmcille, mogelijk uit de jaren 50, staat vlakbij de bron en is vaak versierd met rozenkransen en offergaven van pelgrims.
De Twaalfde Statie, Baile na nDeamhan, is een steen met een groot verhaal. Volgens Manus O’Donnell werd deze vallei lang geleden geteisterd door demonen, dezelfde boze geesten die St. Patrick uit Croagh Patrick in County Mayo had verdreven. De demonen hulden de vallei in een dichte mist en veranderden de rivier in een vurige stroom die niemand kon oversteken; zelfs proberen betekende een zekere dood. Engelen brachten Colmcille hiervan op de hoogte, dus verzamelde hij een groep heiligen om de vallei te reinigen. Ze zetten een kamp op naast de vurige stroom, toen plotseling een speer uit de mist vloog en Colmcille’s dienaar doodde. Dat maakte de heilige woedend, hij greep dezelfde speer en slingerde hem terug over de stroom. Terwijl de speer richting de mist vloog, werd het land aan hem overgegeven, want de mist verdween voor de kracht van Colmcille’s worp. Daarna zegende Colmcille de beek en het gif en het magische vuur verlieten de beek, waardoor de heilige en zijn gevolg konden oversteken.
Een engel bracht hem een ronde groene steen en droeg hem op die naar de demonen te gooien, zodat zij en de mist ervoor zouden vluchten. De engel droeg hem ook op zijn eigen bel, de Dub Duaibsech, naar hen te gooien. Colmcille deed wat de engel hem beval en hij was de overwinnaar. De demonen ontsnapten naar een rots in de zee tegenover de westelijke landtong van de Vallei. Colmcille volgde hem en beval de demonen de zee in te gaan en voor altijd in de vorm van vissen te veranderen. Uit angst dat iemand ze zou opeten en vergiftigd zou worden, liet Colmcille een teken op hen achter dat hen onderscheidde van alle andere vissen (waardoor ze rood en aan één oog blind werden). Na zijn overwinning zegende Colmcille het land en maakte het tot een heiligdom. Volgens Manus O’Donnell vingen vissers in zijn tijd nog steeds zulke vissen, maar toen ze ze herkenden uit het oude verhaal gooiden ze ze onmiddellijk weer terug in zee.
Colmcille vroeg God toen om hem zijn bel en steen uit de zee terug te geven en daarmee zag hij ze als een vurige gloed op zich afkomen, en ze vielen naast hem neer. Colmcille zegende de grond vanwaar hij de boze geesten had verbannen en liet vanaf dat moment het recht van het heiligdom daarop achter. En hij liet de steen achter als de voornaamste schat die wonderen verrichtte. De bel ging diep de aarde in op de plek waar hij was gevallen en liet daar zijn klepel achter. Colmcille zei dat de bel niet slechter was zonder zijn klepel en dat, als iemand het heiligdom zou onteren, de bel in het gat moest worden gestopt waar hij zijn klepel had achtergelaten als teken van een vloek die op hem rustte en hij zou geen jaar meer leven. En dat is herhaaldelijk bewezen.’
Marinda Ruiter
Bronnen
Megalithomania, John Michell
Wikipedia
Columba – By J. R. Skelton (Joseph Ratcliffe Skelton; 1865–1927) (illustrator), erroneously credited as John R. Skelton – Henrietta Elizabeth Marshall, Scotland’s Story, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2546243
De menhir en de kerk – By Ardfern – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=38525374
Tobar Colm Cille – By Nigel Callaghan, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9137840
Station 2 – Von Ardfern – Eigenes Werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=38525356
Statie 9: Cloch an Aonaigh (“de Steen van de Samenkomst”) – Von Ian Edwards, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9153032
https://www.trove.scot/object/177
https://en.wikivoyage.org/wiki/Glencolmcille
https://www.megalithicireland.com/Glencolmcille%20station%2012.html
