Een van de meest indrukwekkende megalithische sites ter wereld is gelegen in het departement Morbihan in Frankrijik. Hier staan groepen van menhirs die in paralelle rijen (alignements) kilometers lang door het landschap lopen: Ménec, Kermario en Kerlescan. De site van Carnac bestaat uit deze rijen opgerichte stenen, dolmens, tumuli (grafheuvels) en enkele losstaande menhirs. Een groot gedeelte van de megalieten is opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
De menhirs zijn gemaakt van verweerd graniet afkomstig van plaatselijke rotspartijen die ooit het gebied op grote schaal bedekten. Volgens de lokale folklore gaat het om versteende soldaten, er zijn twee versies van het verhaal. In één daarvan gaat het om de tovenaar van koning Arthur en er is een christelijke variant waarbij een heilige de soldaten in steen veranderd. Er zijn veel verhalen over mensen die (als straf) versteend zouden zijn en nu als megalieten in het landschap te zien zijn, zie Verstening.
Een versie van het verhaal vertelt dat het gaat om een Romeins legioen dat door de tovenaar Merlijn versteend zou zijn. Merlijn is een figuur uit de verhalen rondom koning Arthur, zie ook Koning Arthur en megalieten. Een christelijke legende verklaard dat het gaat om heidense soldaten die versteend werden door St. Cornély, de patroonheiige van Carnac. De heidense soldaten hadden deze paus, Cornelius, van de pauselijke troon gestoten in Rome en ze hadden hem achtervolgd tot de kust.
Er zijn diverse theorieën over deze indrukwekkende plaats opgesteld. Marquis de Robien, die een groot landgoed in de omgeving bezat en lid was van het Bretonse parlement, beschreef enkele daarvan in 1725. Zelf kwam hij niet verder dan te concluderen dat het veel werk was geweest om de stenen rechtop te zetten. Hiervoor zouden veel mensen nodig zijn geweest.
M. de La Sauvagiere borduurde verder op de benaming Camp de Ceasar en verklaarde dat het zou gaan om reuzachtige tentharingen of tentpalen. Ceasar’s leger zou de stenen hebben opgericht om hun tenten te beschermen tegen de harde wind. De Veneti (een volk dat in de Oudheid het noordoostelijke deel van het huidige Italië bevolkte) zouden in de baai bij Carnac zijn verslagen door de Romeinen.
De tumulus van Tumiac, op het schiereiland Rhuys, staat ook bekend als ‘de heuvel van Caesar’ omdat hij volgens een lokale legende dienst deed als observatorium voor Julius Caesar tijdens zijn oorlog tegen de Veneti in 56 v.Chr.
Volgens koolstof-14-datering werd de tumulus van Tumiac opgericht tussen 4790 en 4530 v.Chr.
Er zijn in Frankrijk diverse prehistorische sites met de benaming Camp de Ceasar, zoals een Gallisch oppidum. Overigens wordt de benaming Caesar’s Camp ook gebruikt voor veel heuvelforten uit de ijzertijd in Engeland.
M. Deslandes verklaarde dat de stenen rechtop waren komen te staan tijdens de zondvloed. Weer anderen beweerden dat het gedenktekenen waren voor omgekomen strijders. Volgens graaf De Caylus ging het om een gedenkteken van een onbekend zeevarend volk dat de Galliërs meer landinwaards had gedreven en later soortgelijke gedenktekenen had opgericht in Groot-Brittannië.
Vijftig jaar later werd dit volk door graaf Maudet de Penhouët geïdentificeerd als de Egyptenaren. Hij leidde de naam Carnac af van Karnak in Egypte, waar rijen sfynxen staan opgesteld. Volgens hem was Carnac een ‘dracontium’; een tempel die de godheid in de vorm van een slang uitbeeldde. Ditzelfde was door William Stukely geopperd over Avebury (zie Devil’s chair – Avebury en De Swindon Stone – Avebury).
Volgens Jaques de Cambry ging het om overbijfselen van de Keltische druïden en ze hadden volgens hem te maken met astronomie. Volgens hem waren de rijen bij Le Ménec de tekenen van de zodiac. Er waren elf rijen en niet twaalf, maar volgens hem waren er in het verleden ook maar elf zodiac-tekens geweest. De Cambry was een nationalist en hij wilde de superieuriteit van de Fransen aantonen (wat daarvoor ook gebeurde bij de Zweden, Denen en Ieren rondom de megalithische sites aldaar en later ook zou voorkomen in Duitsland tijdens het nationaalsocialisme).
In 1887 betoogde H. de Cleuziou dat er een verband bestond tussen de rijen stenen en de richtingen van de zonsondergangen tijdens de zonnewendes. Alexander Thom onderzocht de Carnac-uitlijningen van 1970 tot 1974 samen met zijn zoon Archie en produceerde een reeks artikelen over de astronomische uitlijningen van de stenen, evenals statistische analyses ter ondersteuning van zijn concept van de megalithische yard.
Nog altijd is niet duidelijk waarom de megalieten van de Carnac-uitlijningen werden opgericht, maar er zijn vele theorieën. Volgens Neil Olivers BBC-documentaire A History of Ancient Britain zouden de uitlijningen zijn gebouwd door jagers-verzamelaars: “Deze werden niet opgericht door neolithische boeren, maar door mesolithische jagers”.
In de afgelopen eeuwen zijn veel van de megalieten verwaarloosd, met berichten dat dolmens gebruikt werden als schapenhokken, kippenhokken of zelfs ovens. Veel stenen zijn vernietigd, ze zijn gebruikt voor o.a. huizenbouw of wegenaanleg. Er zijn onnauwkeurige restauraties uitgevoerd aan het eind van de 19e eeuw, ook in 1930 en 1980 werden stenen herschikt om plaats te maken voor wegen of andere bouwwerken. De stenen die nog op de sites aanwezig zijn, staan dus niet allemaal op de oorspronkelijke plaats.
Zelfs recent, in juni 2023, werden 39 menhirs die zich nog buiten het UNESCO-beschermde gebied bevonden, vernietigd voor de bouw van een doe-het-zelfzaak. De burgemeester van de stad, Olivier Lepick, gaf toe niet op de hoogte te zijn geweest van het feit dat de locatie op de Erfgoedatlas stond, ondanks dat hij naar verluidt leiding gaf aan de groep die de UNESCO-status voor de prehistorische vindplaatsen had aangevraagd.
Marinda Ruiter
Bronnen
Een tekening van de stenen van Carnac – By John Cassell – Internet Archive, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22682543
Aquarel uit 1850 – By Désiré Monnier – https://memoirevive.besancon.fr/ark:/48565/k39m8zcsrwxp, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=158207622
Kermario – By Antoine-Étienne Carro – Voyage chez les Celtes ou de Paris au Mont Saint-Michel par Carnac (page 64) sur Numelyo : http://numelyo.bm-lyon.fr/BML:BML_00GOO0100137001100322556, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64844716
Auguste Desperet – By Auguste Desperet – [Champs de Carnac, vue du hameau de Menec http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77416499.r=Carnac?rk=858373;2, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64912149
Pierres Druïdiques – By Désiré Monnier – https://memoirevive.besancon.fr/ark:/48565/h2d9sgktqrz7, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=160706947
Le Menec-uitlijning met de Saint-Michel-tumulus in de verte – By Szilas – Own work, photo by Szilas in Carnac, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=82393097
De Ménec -rijen van ongeveer 1.100 stenen in 11 rijen – By No machine-readable author provided. Stevage assumed (based on copyright claims). – No machine-readable source provided. Own work assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=763670
Butte de César – By Jean Pierre Marie Jazet – Musée de préhistoire de Carnac, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=64823273
Wikipedia
Megalithomania, John Michell
