De Lehnekenstein is een menhir in Duitsland. Ooit zou deze menhir op de Lehnekerberg hebben gestaan. In het Duits betekent ‘Lehen’ zoiets als ‘verleiden’. De Lehnekenstein of Lehnekenberg zou dan een plek zijn waar men elkaar om die reden ontmoette. De naam is verbasterd als ‘Lenchen’. Het zou teruggrijpen op de bruidsroof, een vast onderdeel bij een echtverbintenis. Dit betreft het verschijnsel dat een vrouw met geweld werd ontvoerd om als huwelijkspartner te dienen. De strepen (“kettingen”) op de Lehekenstein zouden goudkleurig glanzen. Tijdens volle maan, om middernacht, kun je strepen aan de kant van de steen die van de weg afgekeerd staat, zien glinsteren. Het glinsterende patroon wordt uitgelegd als bruidsbanden.
De steen is van graniet en bevat veel zwarte mica. De gladde kant van de steen, die tijdens het verplaatsen in de ijstijd werd gladgeslepen, stond richting het westen. Daar liep een weg langs. Op een kaart uit 1859 loopt er aan beide kanten van de steen een pad. De Lehnekenstein is waarschijnlijk het middelpunt geweest van een steenkring. De stenen die deze menhir ooit omringden, zijn bijna allemaal verdwenen. In de 19e eeuw zijn ze opgeblazen en als bouwmateriaal gebruikt. Op 19 meter afstand van de Lehnekenstein ligt nog een brokstuk van één van de omringende stenen, deze is nu nog 90 bij 72 centimeter groot.
Er zijn talloze legendes over de menhir. Volgens een daarvan was er eens een boer in Bonese die een zoon had genaamd Asmus en een dochter genaamd Marlene (of ook wel Marlehnchen). Asmus was een nietsnut en genoot ervan om mensen te kwellen. Marlene daarentegen was mooi, goedhartig en godvrezend. Ze was gewild bij alle jonge mannen in de omgeving, maar zelf hield ze van de ijverige en vrome – maar ook arme – boerenknecht van de naburige boerderij. Deze liefde was wederzijds, maar de familie van Marlene had andere ideeën. Haar meest koppige minnaar was de rijke zoon van de burgemeester van Markau. Moeder en broer waren zeer ingenomen met dit feit en waren al bezig met de voorbereidingen voor de bruiloft zonder dat Marlene’s mening werd gevraagd. Marlene zwoer dat ze zelfmoord zou plegen voordat ze als bruid naar Markau zou moeten gaan, maar hier werd ze alleen maar om uitgelachen.
De middag voor de geplande trouwdag werd ze begroet door bruidsmeisjes, plechtig gekleed. In de bruidskoets reed ze met een grote entourage richting Markau. Vlak voor zonsondergang bereikten ze de grens tussen de twee plaatsen. De broer van de bruidegom stond daar te wachten en vroeg volgens de gewoonte: “Wie heeft je hierheen gebracht, bruid?” Marlene antwoordde: “God en goede mensen.” De broer van de bruidegom vroeg toen verder: “Wil de bruid doorgaan of wil ze omkeren? Nu kan het no.” Huilend antwoordde ze: “Ik wil gaan, ik wil naar het huis van mijn moeder!” Toen riep haar broer Asmus boos naar haar en spoorde de paarden en de entourage aan om over de grens naar Markau te gaan. In wanhoop schreeuwde Marlene: “Ik verander liever in steen dan de grens met Markau over te steken!” Ze sprong uit de wagen en veranderde in een oogwenk in steen. Op hetzelfde moment ging de zon onder.
Er zijn verschillende versies van deze legende. Men zegt dat de transformatie tot steen niet op verzoek van Marlene gebeurde, maar juist als straf. Volgens een andere versie zou Marlene niet in steen zijn veranderd, maar op een steen zijn gevallen. Ze bezweek later aan haar verwondingen en werd begraven op het kerkhof. Een derde variant stelt dat de bruidsbanden niet alleen ’s nachts maar ook overdag als roodbruine strepen te zien zijn en dat een dikke barnsteenketting om de hals van de steen bleef hangen. Verder zouden de strepen rond de gebogen arm en hand van de bruid zitten.
Naast Marlene zouden ook haar bruidsmeisjes versteend zijn. Deze vormden de cirkel van kleinere stenen rond de Lehnekenstein. Zo voegt de steen zich bij een groep monumenten verspreid over een groter gebied, die werden gezien als versteende huwelijksfeesten. Voorbeelden van verhalen over dit soort stenen zijn te vinden in Trouwen bij een megaliet en Verstening. Bij Dahrendorf stond op een hoogte ook een granietblok met de naam Leeneken- of Brautstein.
Verder wordt er gezegd dat het hier om middernacht spookt. En tijdens het middaguur warmt de middagvrouw zich hier op. Vrouwe Middag, of ook wel Poludnitsa of Pelednice genoemd, verschijnt op de grenzen tussen de akkers tijdens de bloei en het rijpen van de graangewassen. Ze beschermt ze tegen de brandende stralen van de middagzon, wat haar goede kant omschrijft. Zij is zeer gevaarlijk voor mensen. Ze bewaakt de bloeiende gewassen tegen vernielzuchtige voorbijgangers en kinderen: ze zorgt ervoor dat niemand in die periode het veld in gaat en de gewassen plat drukt. Wanneer ze toch kinderen op de akker aantreft, lokt ze hen dieper het veld in en laat hen verdwalen. Ze fungeert dus als kinderschrik.
Poludnitsa, die zich midden op hete zomerdagen duidelijk zichtbaar maakt, neemt de vorm aan van wervelende stofwolken en draagt een zeis, sikkel of schaar. Ze zal mensen in het veld tegenhouden om lastige vragen te stellen of in gesprek te gaan. Als iemand een vraag niet beantwoordt of van onderwerp probeert te veranderen, zal ze het hoofd afhakken of de persoon ziek laten worden. Ze kan verschijnen als een oude heks, een mooie vrouw of een twaalfjarig meisje. Ze wordt alleen op het heetst van de dag gezien en is een personificatie van een zonnesteek.
Volgens een andere legende ligt onder de steen een gouden wieg. Als je deze wilt pakken, mag je geen woord zeggen. Twee mannen zouden het een keer hebben geprobeerd. Plotseling passeerde een hooiwagen hen, deze werd getrokken door een haan. Verbaasd spraken ze toen met elkaar, waardoor de bijna uitgegraven wieg in de grond wegzakte. De hooiwagen was ook spoorloos verdwenen. Er wordt ook verteld dat de steen bloedt als je er om middernacht met de achterkant van een mes over schraapt. Er zijn in Europa meerdere stenen die zouden bloeden, bijvoorbeeld als je er met een naald in prikt. Voorbeelden van deze verhalen zijn te vinden in Megalieten in de maneschijn, Verhalen over offerstenen, Verhalen over offerstenen – 2, Heksenstenen en Duivelsstenen.
Marinda Ruiter
Bronnen
Sagenhafte Steine, Grossseingräber, besondere Steine und Steinkreuze in der altmärkischen Sagenwelt, Lothar Mittag, ISBN 3-00-020624-8
Menhire in Deutschland, Johannes Groht, herausgegeben von Harald Meller, ISBN 978-3-943904-18-5
https://openjournals.ugent.be/vmd/article/76127/galley/200229/download/
Afbeeldingen
Lehnekenstein – By various – Scan from the original work, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=55280947
Standbeeld van Polednice in Miletín – By Jirka23 – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16166597
Poludnitsa, een wezen uit de Slavische mythologie – By Віщун – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=126505024
Lehnekenstein – Von Oller Egon – Eigenes Werk, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=72631351
